ορθορεξία - διατροφική διαταραχή

Διατροφικές Διαταραχές: Από τον Homo Erectus στον Homo Ορθό-Rectus!

ΟΤΑΝ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ…

Μου είπανε ότι έχω ορθορεξία.

«…Έχει πολύ καιρό που αποφεύγω να πάω σε τραπέζια και γεύματα με φίλους. Βρίσκω μία δικαιολογία και τα αναβάλλω επ’ αόριστον.. και για ραντεβού ακόμη, ποτέ δε βγαίνω για φαγητό. Πηγαίνω μόνο για καφέ, αλλά και τότε προτιμώ να παραγγείλω τα βότανά μου. Κάποιοι φίλοι, οι πολύ δικοί μου, το έχουν αντιληφθεί, δεν μπορώ να τους κρυφτώ. «Δεν είναι φυσιολογικό αυτό», μου λένε. Και γιατί παρακαλώ; Τι, δηλαδή, είναι φυσιολογικό να τρώω το «βρώμικο» φαΐ τους και μετά να δυσφορώ και να μετανιώνω την ώρα και τη στιγμή που ενέδωσα; Να νιώθω χάλια, σαν να έχω μολυνθεί και σαν να πρόκειται να αρρωστήσω; 

Πάντα αφιερώνω πολύ χρόνο στο φαγητό. Από πού θα προμηθευτώ τα πιο υγιεινά υλικά, πώς θα προσέξω τα συστατικά κάθε ετικέτας προϊόντος ώστε να μη μου ξεφύγει κάτι, με ποιο τρόπο θα τα μαγειρέψω για να διατηρήσουν όλες τις βιταμίνες και τα θρεπτικά συστατικά τους, πώς θα παραμείνω μακριά από άδειες θερμίδες και τροφές που βλάπτουν την υγεία. 

Απασχολώ συνέχεια το μυαλό μου με αυτά. Δεν ξέρω οι άλλοι τι λένε, αλλά για εμένα είναι πολύ σημαντικό το ζήτημα. Αποτελεί προτεραιότητα. Αφού καμιά φορά μπορεί να αργήσω στη δουλειά μου στην προσπάθεια μου να ετοιμάσω το πρωινό μου με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ή, ακόμα, μπορεί να ακυρώσω τελικά τη βόλτα μου έξω, αν η έξοδος παρεμποδίζει όλη αυτή την προετοιμασία. Βάλε και τα δυο γυμναστήρια που έχω γραφτεί το τελευταίο διάστημα, ε δε μου μένει και πολύς καιρός για χάσιμο. 

Μου είπανε ότι έχω ορθορεξία. Ναι έχω. Και πού ‘ναι το κακό να θέλεις να τρως σωστά; Είναι όντως προβληματικό να θέλει κάποιος να τρώει υγιεινά; Προφανώς και όχι!…»

Υγιεινή διατροφή vs Ορθορεξία

Η αλήθεια είναι ότι η υγιεινή διατροφή χαρίζει αναρίθμητα πλεονεκτήματα στην υγεία και στο σώμα μας. Στην περίπτωση της ορθορεξίας, ωστόσο, μιλάμε για κάτι πιο σύνθετο από τις απλές συνήθειες διατροφής. Μιλάμε για διαταραγμένες διατροφικές συνήθειες γιατί το άτομο υπεραπασχολεί τον εαυτό του με το πώς θα φάει ορθά-σωστά σε σημείο που η διατροφή γίνεται εμμονή. Αφιερώνει πολύ χρόνο και σκέψη σε βαθμό που αρχίζει να δυσκολεύεται να λειτουργήσει ομαλά στην καθημερινότητα, στην προσωπική, κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Απομονώνεται, νιώθει μόνο του και χωρίς κατανόηση από τους άλλους, ενώ διακατέχεται από ψυχαναγκασμούς και καταναγκασμούς γύρω από τη διατροφή. 

Ποια είναι τα αίτια που οδηγούν στην Ορθορεξία;

Για την εκδήλωση της ορθορεξίας, πολλοί παράγοντες δείχνουν να έχουν συνωμοτήσει: προβληματικές στρατηγικές διαχείρισης άγχους, θέματα αυτοεκτίμησης, δύσκολες πρωταρχικές σχέσεις, τελειομανία, είναι κάποιοι από αυτούς. 

Φαγητό: βασική ανάγκη, απόλαυση ή άσκηση ελέγχου;

Πραγματικά, είναι να απορεί κανείς πώς το φαγητό από βασική βιολογική ανάγκη για την επιβίωση, αλλά και απόλαυση, από πρωταρχικό μέσο σύνδεσης με τη σημαντική φιγούρα που μας φρόντιζε στην αρχή της ζωής, έχει εξελιχθεί σε βασανιστικό μαρτύριο, σε κάποιο είδος τιμωρίας, συνειδητής ή ασυνείδητης. Άραγε να σχετίζεται με τον έλεγχο που νιώθουμε πώς έχουμε χάσει πάνω στα πράγματα και στη ζωή μας, πάνω στις σχέσεις μας και στον εαυτό μας; 

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει!

Αν η ορθορεξία σας ανησυχεί, μπορούμε να σας βοηθήσουμε μέσα από την ψυχοθεραπεία. 

Να βρούμε τη σημασία που έχει η διατροφή στην προσωπική σας ιστορία. Τι και πόσο δόθηκε, τι και πόσο στερήθηκε, τί έγινε αντικείμενο αναπλήρωσης, τί καλύφθηκε και κρύφτηκε πιο βαθιά. Ποια συναισθήματα, ποια άγχη, ποιοι θυμοί και ενοχές, ποια κομμάτια του εαυτού τράφηκαν. Ποια έμειναν νηστικά, ποια ικανοποιήθηκαν με λαιμαργία και ενοχή και ποια ικανοποιήθηκαν υπό όρους και αποσπασματικά. Να διερευνήσουμε μαζί τις διαδρομές των συνηθειών διατροφής που σταδιακά μεταμφίεσαν μία βασική ανάγκη σε μία σιωπηλή κραυγή για την ευαλωτότητα που φέρνει η ανθρώπινη επαφή και αλληλεπίδραση.   

Να αναγνωρίσουμε τί συμβολίζει ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουμε τη διατροφή και το φαγητό μας, ώστε να μην κλείνουμε πλέον το στόμα μας στην αλήθεια της προσωπικής ιστορίας μας σαν να πρόκειται για ένα «βρώμικο-μιαρό» φαγητό που απειλεί να μας βλάψει.

Μην διστάζετε, επικοινωνήστε μαζί μας.

μητέρα φωνάζει στο παιδί

Πώς καταλήξαμε πάλι σε φωνές; Επιστολή σε μία μητέρα…

Αγαπητή μητέρα,

Έχεις πει στον εαυτό σου ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά. Δε θα κάνεις τα ίδια λάθη. Θα κρατήσεις την ψυχραιμία σου, θα μιλήσεις με λογική – έχεις σκεφθεί άλλωστε τι θα πεις και πότε. Έχεις προβλέψει τι θα σου απαντήσει το παιδί σου, τι θα ανταπαντήσεις εσύ. Πώς θα πείσεις το παιδί σου να συνεργαστεί.

Είναι τόσες οι φορές που του μίλησες απότομα, που εκνευρίστηκες, που πάλεψες με τον εαυτό σου και επιστράτευσες μάταια ό,τι αποθέματα υπομονής διέθετες, που ξέσπασες… Αυτή τη φορά όχι. Η αισιοδοξία επανήλθε. Πλέον γνωρίζεις τι πρέπει να κάνεις…

Ωραία όλα αυτά. Έλα, όμως, που τα σκέφτεσαι σε κατάσταση ηρεμίας, χωρίς την περίσπαση από συναισθηματικές παρεμβολές, με δημιουργική διάθεση και την ελπίδα ότι όλα θα φτιάξουν. Τα σκέφτεσαι τώρα που η σκέψη ορίζει τα συναισθήματα και όχι το αντίστροφο…

Ωχ πάλι τα ίδια!

Και όταν φθάνει εκείνη η στιγμή, η στιγμή της κρίσης, συμβαίνει κάτι που δυσκολεύεσαι να βρεις λόγια για να το εξηγήσεις. Είναι σαν να αλλάζει συχνότητα ο εγκέφαλος σου και όλα όσα υποσχέθηκες στον εαυτό σου θολώνουν και γλιστράνε μέσα από τα χέρια σου χωρίς καν να το καταλάβεις. Συνειδητοποιείς ξαφνικά πως ο εκνευρισμός τινάζει τα σχέδια σου στον αέρα. Βλέπεις τον εαυτό σου να χάνει την ψυχραιμία του. Ένα κομμάτι σου προσπαθεί ακόμα να καταλάβει ποιο κουμπί σου πατήθηκε. Ένα άλλο προσπαθεί να ανακτήσει τον έλεγχο και να σώσει όποια αξιοπρέπεια σου έχει απομείνει. Ένα τρίτο, το πιο παρορμητικό σου, είναι πέρα για πέρα βέβαιο ότι το παιδί σου τα κάνει όλα αυτά επίτηδες, για να σε εξωθήσει στα άκρα, για να σου σπάσει τα νεύρα! 

Και λίγο αργότερα, προσπαθείς να κάνεις rewind και να ξαναπαίξεις την κασέτα του σκηνικού στο μυαλό σου για να εντοπίσεις το λάθος. Νικημένη από τις ενοχές και μετανιωμένη που έχασες τον έλεγχο, χωρίς αμφιβολία μένεις άναυδη με το πόσο δύσκολη είναι γονεϊκότητα· τη μία στιγμή σ’ απογειώνει και την αμέσως επόμενη σε τσακίζει.

Αλήθεια, πώς γίνεται κάθε φορά να ξεκινάς με τις καλύτερες των προθέσεων, αλλά να καταλήγεις νιώθοντας τόσο άσχημα με τον εαυτό σου και να αμφιβάλλεις για την επάρκεια σου ως γονιός;

Ο ρόλος του γονιού και ο ρόλος του παιδιού

Γνωρίζεις ενστικτωδώς- χωρίς να χρειάζεται να σου το πει κανείς- ότι το πως αισθάνεσαι για σένα ως μητέρα ασκεί τεράστια επίδραση στο πώς νιώθει το παιδί σουγια τον εαυτό του. Και αυτό δημιουργεί μέσα σου ένα ισχυρό αίσθημα ευθύνης. Οι σύγχρονες αναπτυξιακές μελέτες δεν αφήνουν καμία αμφιβολία. Οι γονείς ασκούν τεράστια επίδραση στην εξέλιξη των παιδιών και αυτό είναι δεδομένο.

Όμως όταν πρόκειται για σχέσεις, η αλήθεια συνήθως βρίσκεται κάπου στη μέση. Γνωρίζουμε πια πως και η συνεισφορά του παιδιού είναι πολύ σημαντική. Στους πρώτους μήνες της ζωής τα μωρά αντιδρούν στα ερεθίσματα που τους παρέχονται. Μετά το χρόνο μοιάζουν να επιλέγουν αυτά σε ποιο ερέθισμα θα αντιδράσουν. Και πριν περάσουν τα πρώτα τρία χρόνια της ζωής, αρχίζουν να οργανώνουν ολόκληρη τη συμπεριφορά τους με βάση αυτό που έχουν στο μυαλό τους. Κάνουν τις προβλέψεις τους και φέρονται με βάση αυτές, ακόμα κι αν χρειάζεται να αλλάξουν την πραγματικότητα γύρω τους – και η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές το καταφέρνουν!

Αυτό σημαίνει ότι και οι καλύτερες προθέσεις των γονέων μπορεί να σκοντάψουν πάνω στις προσδοκίες του παιδιού. Είναι η περίπτωση που θα του πεις κάτι θετικό και θα αντιδράσει σαν να του είπες κάτι αρνητικό. Γιατί αυτό είχε στο μυαλό του εκείνη τη στιγμή. Όπως όταν αποφάσισες ότι δε θα το μαλώσεις για τη ζημιά που έκανε και ότι θα του μιλήσεις ανοιχτά και ήρεμα. Και όμως, σαν επίτηδες να προσπαθεί για αυτό, σε οδηγεί στην παγίδα του εκνευρισμού. Αντί να ανταποκριθεί στον νηφάλιο τρόπο σου, φέρεται σαν να το είχες μαλώσει. Σαν να προσπαθεί να επιβεβαιώσει αυτό που έχει στο νου του, παρόλο που την ήπια αντίδραση σου θα έπρεπε -θεωρητικά τουλάχιστον- να τη δεχτεί με χαρά.    

Και απορείς τόσο που συμβαίνει αυτό. Σπας το κεφάλι σου να καταλάβεις. Η λογική μοιάζει να μη βοηθά. Αφού του μίλησα με τρυφερότητα, γιατί άρχισε να πετάει πράγματα και να τρέχει πάνω κάτω, μπορεί να αναρωτιέσαι.

Τι τύπος δεσμού είναι το παιδί σου;

Μπορώ μόνο να σου πω, ότι η επιστήμη μπορεί να σε βοηθήσει. Και η απάντηση βρίσκεται στον τύπο του δεσμού που έχει αναπτύξει μαζί σου το παιδί. Με πολύ απλά λόγια, ο τύπος του ασφαλούς δεσμού είναι αυτός που συνεργάζεται και δείχνει ενδιαφέρον για τα συναισθήματα της μητέρας. Είναι το παιδί που θα διεκδικήσει τις επιθυμίες του, αλλά θα μπορεί να καταλάβει και τη δική σου προοπτική. Να σκεφθεί τη θέση σου και να ανταποκριθεί, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείς την ενσυναίσθηση σου.

Αντίθετα, ο τύπος του ανασφαλούς δεσμού είναι το παιδί που θα έχει διαμορφώσει αρνητικές προσδοκίες. Το νιώθεις όταν χρησιμοποιείς τις καλύτερες δεξιότητες σου ως γονέας και παρόλα αυτά μοιάζουν να μην είναι αρκετές για να επαναφέρουν την ηρεμία στο σπίτι. Ότι κάνει σαν να μη σε ακούει, ότι κάνει πάντα του κεφαλιού του ή ότι πάντα μένει ανικανοποίητο και ζητάει όλο και περισσότερα από εσένα. Και κάπου εκεί νιώθεις εγκλωβισμένη σε ένα φαύλο κύκλο.

Η κρίσιμη στιγμή

Πάντα υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο που κρίνει προς τα που θα γείρει η κατάσταση. Είναι η στιγμή που το παιδί κατακλύζεται από συναισθήματα και εσύ νιώθεις ότι δε θα αντέξεις για πολύ. Δε θα ξεχάσω ποτέ μία ηρωική μητέρα να μου λέει ότι κάθε φορά που έρχονταν τα δύσκολα, όταν όλα κρέμονταν από μία κλωστή και ήταν έτοιμη να ξεσπάσει, έφερνε στο νου της όλα αυτά που δουλέψαμε μαζί στις συνεδρίες: «τώρα τι θα έκανε ο κ. Κωνσταντίνος αν ήταν εδώ;». Και κατά μία έννοια ήμουν εκεί! Και αμέσως ένιωθε ότι κατευνάζεται ο εκνευρισμός της και ανακτά την ικανότητα της να σκέπτεται και να συναισθάνεται το παιδί. Και έσωζε την παρτίδα!

Αν είσαι από τις τυχερές μητέρες που μπορείς να ανακαλείς ευεργετικές φιγούρες από τη ζωή σου (γονείς, παππούδες, θείους, οικογενειακούς φίλους κ.ά.) που σε βοήθησαν στα δύσκολα από τότε που ήσουν παιδί, τότε μάλλον ξέρεις τι πρέπει να κάνεις.

Αν, όμως, νιώθεις ότι τις κρίσιμες στιγμές το μυαλό σου αδειάζει και στερείσαι επιλογών, ότι παλεύεις να μη χάσεις τον έλεγχο του εαυτού σου, ότι αισθάνεσαι τρομερές τύψεις γιατί δε μπόρεσες να διατηρήσεις το χαμόγελο σου και να του δείξεις πόσο πολύ το αγαπάς – γιατί δε χωρά αμφιβολία πόσο πολύ το αγαπάς- τότε βρισκόμαστε εδώ για να βοηθήσουμε.     

 

Με απεριόριστη εκτίμηση για το έργο σου,

Κωνσταντίνος Δημάτης – Κλινικός Παιδοψυχολόγος (MSc)

 

 

περιμενοντας τα χριστουγεννα τα καλαντα του ντικενς

Περιμένοντας τα Χριστούγεννα

Τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα του Ντίκενς

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, αναμένοντας την πιο όμορφη γιορτή του χρόνου, διαβάζω στο γιο μου αποσπάσματα από τη χριστουγεννιάτικη ιστορία του Ντίκενς. Τώρα στέκομαι στη σκηνή που μπαίνει ο ανιψιός του Σκρουτζ στο κατάστημα του θείου του και, γεμάτος χαρά και ευγνωμοσύνη, εκφράζοντας το πνεύμα των ημερών, προσφέρει τις ζεστές ευχές του για καλά χριστούγεννα. Οι ευχές, όμως συναντούν απέναντι τους ένα παγερό τείχος, ένα τείχος φτιαγμένο από αριθμούς, λογαριασμούς και υπολογισμούς. Μία ψύχρα που αναδύεται από κάθε λέξη του Σκρουτζ, μία άψυχη ζωή που έκλεισε από έξω κάθε ελπίδα για συνάντηση με το συνάνθρωπο.

Ένας κόμπος ανεβαίνει στο λαιμό μου. Ένα αμυδρό συναίσθημα, μία εσωτερική ενόχληση, μία αίσθηση ενοχής που κλωτσάει για να μπει μέσα. Σαν κάτι να προσπαθεί να παρουσιαστεί στη σκέψη μου και να μάχομαι να το κρατήσω κρυφό, ακόμη και από τον ίδιο μου τον εαυτό.

Στην ερώτηση του γιου μου «ποιος έχει δίκιο μπαμπά, ποιος θα νικήσει;», νιώθω τον εαυτό μου να αιωρείται προς στιγμήν. Κοντοστέκομαι, αναλογιζόμενος πως τα αυτονόητα σήμερα, κινδυνεύουν να υποχωρήσουν. – «Ο ανηψιός θα νικήσει στο τέλος!», μου λέει και με βγάζει από την ονειροπόληση μου. Ίσως και από την αμηχανία μου..

Ανθρώπινη επαφή: προσοχή κίνδυνος – θάνατος (του εαυτού)!

Αναλογίζομαι τι είναι αυτό που έχει κάνει τον Σκρουτζ τόσο κυνικό και απρόσιτο, με τόση πολλή απέχθεια για τη ζωή και τα συναισθήματα των άλλων. Το κέρδος, ο ανταγωνισμός, η θεοποίηση του χρήματος;

Εικάζω πως είναι όλα αυτά, αλλά και κάτι πιο βαθύ· είναι η ανάγκη τού να μην αλλάξει καθόλου, να παραμείνει ο εαυτός του, να περιχαρακώσει ό,τι εαυτό έχτισε όλα τα προηγούμενα χρόνια των στερήσεων, των απογοητεύσεων και της απώλειας.

Η συνάντηση με το συνάνθρωπο εμπεριέχει ρίσκο. Ο ανηψιός του είναι μια απειλή για αυτόν. Πιθανόν, η μεγαλύτερη. Είναι ένας άλλος κόσμος. Ένας άγνωστος κόσμος που γοητεύει. Ακόμη χειρότερα, ένας κόσμος από το παρελθόν, που κατοικούσε στην παιδική του ηλικία, αλλά απώλεσε καθώς μεγάλωνε. Η Εδέμ που έχασε για πάντα την ευκαιρία να ξαναγυρίσει. Αν κάνει το βήμα προς το μέρος του κινδυνεύει να γίνει τρωτός. Να νιώσει ευάλωτος. Καλύτερα αποκρουστικός και ψυχρός, παρά να βιώσει από την αρχή την προδοσία και την εγκατάλειψη. Καλύτερα να μη συναντηθούν αυτοί οι δύο κόσμοι. Καλύτερα να έχει την ησυχία του. Άλλωστε, μια χαρά τα βόλεψε μέχρι σήμερα.

Ο Σκρουτζ στο Σήμερα

Πόσο απέχει ο χαρακτήρας του Σκρουτζ από τη σύγχρονη ζωή; Από τις μέρες που έρχονται; Από εμάς τους ίδιους;

Μήπως με τα χρόνια μετατρεπόμαστε όλοι σε Σκρουτζ; Όλο και περισσότερο; Κάθε φορά που χάνουμε την περιέργεια μας για τον άλλον; Για την ιστορία του; Τα βιώματα και τις συνήθειες του; Για τα θέλω του και τα όνειρα του; Μήπως αποφεύγουμε το σημείο συνάντησης; Μήπως μεγαλώνει ο φόβος μας για τον εαυτό που θα ανταλάξουμε, για αυτόν που θα πάρουμε πίσω, για αυτόν που στην πορεία θα χάσουμε; Μήπως αγωνιούμε για τον παλιό μας εαυτό που τον περιφέρουμε γύρω γύρω σαν τρόπαιο, αλλά αδυνατούμε να τον μοιραστούμε πραγματικά;

Ακόμα και τις ημέρες αυτές, εξακολουθούμε να μαλώνουμε με το γείτονα, να κατηγορούμε εύκολα το συνάθρωπο, να κρίνουμε από την αμετακίνητη αφ’ υψηλού θέση μας τον φίλο, το γνωστό, τον άγνωστο. Εμείς στη θέση τους θα το κάναμε διαφορετικά. Πόσες φορές, όμως, μπήκαμε αληθινά στη θέση τους και είδαμε τον κόσμο μέσα από τα δικά τους μάτια;

Σε ένα κόσμο που η προστακτική μονοπωλεί τις ανθρώπινες συναλλαγές: κάνε, δείξε, πες, μίλα, σώπα, δώσε, πάρε, φέρε, πήγαινε, ασχολήσου, ξέχασε το. Αλήθεια, πόσο διαφέρουμε από το Σκρουτζ όταν στεκόμαστε οχυρωμένοι στις συνήθειες μας και απαιτούμε από τους άλλους να έρθουνε σε εμάς;

Πλάθουμε χίλια σενάρια πως θα αποδείξουμε στον άλλον ότι εμείς έχουμε το δίκιο και ορμάμε για να το απαιτήσουμε. Για να εξαναγκάσουμε το γείτονα να παραδεχθεί το λάθος του. Σκεφτήκαμε, ποτέ άραγε, να απευθυνθούμε στο συνάνθρωπο με την ερώτηση: «Μπορείς να με βοηθήσεις με αυτό το πρόβλημα;» Γιατί μία τόσο απλή ερώτηση μπορεί να καταφέρει να γκρεμίσει τα παγωμένα φράγματα και να αφήσει τα συναισθήματα να πλημυρίσουν τις ανθρώπινες επαφές;

Λένε πως τα Χριστούγεννα είναι για τα παιδιά. Ίσως έχουν δίκιο. Γιατί τα παιδιά δε φοβούνται να ρισκάρουν, να εμπιστεύονται, να πιστεύουν. Δε φοβούνται να δείξουν τα συναισθήματα τους. Δε φοβούνται να δείξουν ότι έχουν ανάγκη τους ανθρώπους γύρω τους. Όπως ακριβώς τους έχουμε ανάγκη και εμείς οι μεγάλοι…

Τα Χριστούγεννα δεν είναι μόνο για να βοηθάμε τους άλλους. Είναι για να ζητάμε και να δεχόμαστε και εμείς βοήθεια. Θέλει πολύ θάρρος για αυτό. Στο τέλος τέλος, ο Σκρουτζ ήταν αυτός που χρειάζονταν τη βοήθεια…

Υ.Γ.: Είθε το φάντασμα του Μάρλεϊ να μας στοιχειώνει όλες τις ημέρες του έτους!   

περιμένοντας τα Χριστούγεννα το φάντασμα
περιμενοντας τα χριστουγεννα τα καλαντα του ντικενς